D Harfi İle Başlayan Osmanlıca Terimler, 85. Sayfa

Osmanlı Terimleri Sözlüğü

Delâlet-i akliyye ve mantıkıyye Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Akıl ve mantık yardımıyla, akıl ve mantığın yola göstermesiyle.

Delalet-i selâse Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Üç çeşit delâlet. Bunlar da: Delâlet-i mutabıkıye, delâlet-i tazammuniye, delâlet-i iltizamiyedir.1- Delalet-i mutabıkıye: Bir kelâmın vaz'olunduğu, yani kasdedilen mânanın tamanına delâletidir. Meselâ: İnsan lâfzı, insanın tam mahiyeti olan, hayvan-ı natık, (yani, konuşan hayat sahibi varlık) mânasına delâleti gibi.2- Delalet-i tazammuniye: Bir lâfzın vaz'olunduğu mânanın bir cüz'üne delâletidir.3- Delalet-i iltizamiye: Bir lâfzın vaz'olunduğu mânanın lâzımına yani o mâna ile beraber bulunması zaruri olan diğer bir mânaya delâletidir. Mezkur delâlet-i selâseye ait şöyle bir misal dahi verilir."Zekât, müslümanların fakirlerine verilir, hiç bir zengine verilmez." İbaresi; zekâtın, yalnız Müslüman fakirlere verileceğine delâlet-i mutabıkıye ile; zengin olan Ahmet, Mehmet gibi belli şahıslara verilemiyeceğine delâlet-i tazammuniye ile; zekât hususunda zenginler ile fakirler arasında fark bulunduğuna da delâlet-i iltizamiye ile delâlet eder.

Delalet-i zâtiye Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Kendi zatı ile, bizzat kendisini eserleri ile göstermek suretiyle olan delâlet, şahidlik.

Delas Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Yumuşak ve berrak şey.

Deldel Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, (Deldâl) Deprenmek.

Dele Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, (C.: Delâ) Kova.

Delec Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Gecenin evvelinden gitmek.

Delef Osmanlı teriminin Türkçe karşılığı, Tekaddüm etmek, ileri geçmek. Önde bulunmak.